De geschiedenis van Benidorm als Brits fenomeen begon niet bij toeval, maar met een moedige visie. In de jaren ’50 van de 20e eeuw was Benidorm een slaperig vissersdorpje. Alles veranderde dankzij de burgemeester, Pedro Zaragoza. Hij was degene die in $1952$ een bestemmingsplan creëerde dat de bouw van hoge gebouwen toestond, zodat elke toerist uitzicht op zee kon hebben.
De meest revolutionaire stap van Zaragoza was echter het verkrijgen van toestemming van generaal Franco voor… het dragen van een bikini op de stranden. In het conservatieve, katholieke Spanje was dit een schandaal, maar voor de bevrijde jeugd uit Londen of Manchester was het een teken dat Benidorm een plek van vrijheid was. Toen in de jaren ’60 de eerste goedkope chartervluchten verschenen, kon de Britse arbeidersklasse zich voor het eerst in de geschiedenis zon veroorloven tegen een prijs die voor iedereen toegankelijk was.
Wanneer je de wijk Rincón de Loix binnenrijdt, zou je vergeten dat je in Spanje bent. Teksten op bars schreeuwen over “Full English Breakfast”, op de radio hoor je Britse hits uit de jaren ’80, en in elke pub worden Premier League-wedstrijden uitgezonden.
Voor veel Engelsen is de sleutel tot het succes van Benidorm het comfort van vertrouwdheid. Dit is een psychologisch fenomeen waarbij de toerist op zoek is naar exotiek (zon, zee), maar bang is voor de culturele barrière. In Benidorm:
Het is een “thuis ver van huis”, waar de zon meer dan $300$ dagen per jaar schijnt, en men tegelijkertijd geen enkel woord Spaans hoeft te leren.
Tientallen jaren lang won Benidorm het van Britse badplaatsen zoals Blackpool, Scarborough of Brighton door één cruciaal ding: een onverslaanbare verhouding tussen kwaliteit, weer en prijs. Terwijl de Britse kust kampte met voortschrijdende achteruitgang van de infrastructuur en onvoorspelbaar weer, bood Benidorm gegarandeerde zon voor een prijs die vaak lager uitviel dan een vakantie in Groot-Brittannië zelf. Zelfs na de overgang van Spanje op de euro behield de stad haar positie dankzij de enorme schaal van het massatoerisme, wat het mogelijk maakt om lage marges bij een hoge omzet te behouden.
Voor een Britse gepensioneerde, die in zijn thuisland vaak te maken heeft met zogenaamde “energiearmoede”, is het leven in Benidorm niet alleen aangenamer, maar ook economisch rationeler. De kosten voor het verwarmen van een oud, vochtig huis in het regenachtige Newcastle zijn soms hoger dan de huur van een zonnig appartement met uitzicht op zee. De financiële aantrekkelijkheid wordt versterkt door:
Naar schatting wonen er alleen al in de regio Costa Blanca meer dan $70 000$ geregistreerde Britten, die een zelfvoorzienend netwerk van diensten vormen – van Britse kappers en monteurs tot artsen en advocaten die uitsluitend in hun moedertaal spreken. Nog eens tienduizenden verblijven hier seizoensgebonden, en migreren zodra de eerste nachtvorst op de Britse Eilanden intreedt.
Men kan dit fenomeen niet volledig begrijpen zonder te kijken naar de rol van de popcultuur, en in het bijzonder naar de immens populaire comedyserie van de zender ITV, simpelweg getiteld “Benidorm”. Uitgezonden gedurende meer dan een decennium (tien seizoenen), verzamelde de serie miljoenen kijkers voor de televisie en werd het een culturele spiegel van de Britse arbeidersklasse op vakantie. De verhaallijn, gericht op de gasten van het fictieve hotel “Solana” (in werkelijkheid gefilmd in het complex Sol Pelícanos Ocas), presenteerde een kleurrijke galerij van personages – van de sarcastische oma Madge op haar scootmobiel tot de disfunctionele familie Garvey.
De serie, hoewel gebaseerd op overdreven stereotypen, slapstickhumor en schuine grappen, deed iets buitengewoons voor de stad: het vermenselijkte haar. Het toonde Benidorm niet als een “betonnen hel”, maar als een plek van diepe inclusiviteit en gemeenschap, waar iedereen – ongeacht de grootte van de portemonnee, leeftijd of sociale status – wordt geaccepteerd. Deze productie werd een krachtig marketinginstrument dat fans aantrok die met eigen ogen de legendarische karaokebars wilden zien en de sfeer van “kitsch en plezier” wilden proeven die de serie zo kleurrijk vierde. Tot op de dag van vandaag worden er speciale rondleidingen in de voetsporen van de personages georganiseerd, en acteurs uit de serie zijn soms eregasten op lokale festivals.
De afgelopen jaren hebben de stad een reeks uitdagingen gebracht die een herdefiniëring van haar identiteit afdwongen. De grootste schok was ongetwijfeld de Brexit. Voor duizenden “overwinteraars” (snowbirds) – Britse gepensioneerden die hier een half jaar doorbrengen – werden de nieuwe regels een onoverkomelijke barrière. De regel van 90 dagen verblijf per 180 dagen in het Schengengebied maakte een einde aan het tijdperk van onbeperkt wonen in de Spaanse zon zonder onnodige formaliteiten. Veel mensen die Benidorm als een verlengstuk van hun Britse achtertuin beschouwden, kwamen voor een moeilijke keuze te staan: de ingewikkelde procedure om een verblijfsvergunning (TIE) aan te vragen, of terugkeren naar hun regenachtige vaderland.
Ondanks deze moeilijkheden toont Benidorm een buitengewoon aanpassingsvermogen, dat door lokale bestuurders “toeristische veerkracht” wordt genoemd. De stad ondergaat momenteel een grote metamorfose:
Een interessant fenomeen is ook de demografische verandering. Hoewel Britten nog steeds het hart van de stad vormen, vervaagt hun dominantie langzaam. De Spanjaarden zelf “keren terug” naar Benidorm – vooral inwoners van Madrid en Castilië, die het unieke microklimaat en de uitstekende service waarderen. Ook het aantal toeristen uit Oost-Europa, waaronder Polen, alsook uit Nederland en België, groeit. Deze nieuwe, internationale mix creëert een kosmopolitische identiteit voor de badplaats, die van een “Britse kolonie” transformeert in een moderne, Europese toeristische metropool.
Benidorm is een fenomeen dat verder gaat dan het kader van het gewone toerisme en is uitgegroeid tot een uniek sociologisch experiment op wereldwijde schaal. Het is hier dat de Britse popcultuur, met haar sterke gehechtheid aan gemeenschapszin en pubtradities, een diepe symbiose is aangegaan met de Spaanse gastvrijheid en het ongeëvenaarde microklimaat van de regio. Voor miljoenen Engelsen is deze stad niet langer zomaar een stip op de kaart, maar een veilige haven geworden – een plek waar taalbarrières verdwijnen in de geuren van een “Full English Breakfast”, en de zon, die zo pijnlijk ontbreekt op de Britse Eilanden, een gegarandeerd onderdeel is van de dagelijkse routine.
Hoewel critici en estheten Benidorm vaak wijzen op de overmatige “betonnering” en het gebrek aan zogenaamde hoge cultuur, is het juist deze authentieke pretentieloosheid die de voortdurende aantrekkingskracht ervan vormt. In een wereld die steeds complexer wordt, biedt Benidorm een simpele belofte: geluk gemeten aan een gouden strand, een gevoel erbij te horen en de vrijheid om jezelf te zijn. Ondanks de politieke onrust rondom de Brexit, zal Benidorm voor veel Britten niet alleen de gelukkigste plek op aarde blijven, maar bovenal een echt thuis onder de Spaanse hemel.
